KAMENI MOST ("DEVOJAČKI MOST")

Kameni most, u narodu poznatiji kao "Devojački most", nalazi se u Homolju, na teritoriji opštine Žagubica. Izgrađen je na Brezničkoj reci, pritoci reke Mlave, u Gornjačkoj klisuri i udaljen je 1,3 km od manastira Gornjak, pokraj regionalnog puta Žagubica - Krepoljin -Petrovac na Mlavi. Temelji ovog mosta datiraju još iz perioda kada su Rimljani vladali ovim krajevima. Nekoliko puta je rušen i obnavljan, a poslednja obnova je bila davne 1909. godine i više od jednog veka kasnije ovom mostu je ponovo potrebna obnova i zaštita od daljeg urušavanja. Naziv "Devojački most" je dobio po jednoj od legendi, koja glasi:"kada su Turci odvodili devojke u harem, jedna devojka je bežeći od njih skočila sa ovog mosta i poginula".

Crkva Svetog Georgija smeštena u naselju Ribare i predstavlja kulturno istorijski spomenik Homolja. Od centra Ribara udaljena je 1,5 km i do nje vodi makadamski put koji je u odličnom stanju. Izgrađena je u blizini ušća Osanička reka uliva u Mlavu na potesu zvanom Šupljaja. Prema predanju crkva je zadužbina knjeginje Milice. Po legendi ovaj deo sela je dobio ime tako što je posle Kosovke bitke knjeginja Milica prolazila ovim krajem i na ovom mestu je zastala i rekla kako je njeno srce šuplje jer je izgubila svog muža, kneza Lazara i naredila je da se tu izgradi crkva. I tako ovo mesto dobi ime Šupljaja, a takođe je i crkva u narodu poznata pod tim imenom. Današnja crkva je podignuta na temeljima stare crkve koja je srušena za vreme Turske vladavine. Gradnja crkve je počela 1928. godine od strane majstora-neimara Ilije Tejića iz Ribara. Crkva je sazidana od tvrdog materijala, ima dva ulaza, glavni ulaz sa zapadne strane, dok je sporedni sa južne. Ikonostas u crkvi je od drveta, rezbaren je ali ne u duborezu. Njega je uradio meštanin Josif Gligorijević. Ispred crkve se nalazi zvonara. Crkva ima sve potrebne relikvije i bogoslužbene knjige za obavljanje liturgije i činodejstva. Crkvena slava je Đurđevdan (6. maja). U okolini crkve se nalaze nekoliko manjih izvora, u narodu poznatiji kao "kladenci Svetog Georgija. Po narodnom verovanju voda sa tih izvora je lekovita. Ribarska crkva je jedna od najlepših u Homolju. Priroda koja okružuje ovu bogomolju je melem za oči i lek za dušu. Svi stanovnici Homolja, a posebno Ribarci se ponose svojom crkvom i redovno je posećuju. Zbog izrazito lepog prirodnog okruženja crkve ovde je moguće razvijati izletnički turizam. U blizini same crkve se nalaze i dve reke bogate ribom, pa je prisustvo ribolovaca ovde svakodnevno.

 

Crkva Svete Trojice se nalazi u centru naselja Žagubica. Podignuta je u periodu od 1873. do 1875. godine. Izvedena je u duhu romantičarskog istoricizma. U osnovi je jednobrodna građevina sa oltarskom i bočnim apsidama i zvonikom. Prostorno je podeljena na oltar, naos i pripratu sa galerijom, nad kojom je izveden zvonik. U crkvi se nalaze devetnaest ikona, rad slikara Nikole Markovića iz 1874. godine. U unutrašnjosti na severnom i južnom zidu bile su naslikane dvadeset i tri figure svetitelja koje u krajem XX veka prekrečene. Crkva poseduje i vredne primere pokretnih ikona, bogoslužbenih knjiga i predmeta primenjene umetnosti i komade crkvenog mobilijara. U porti se istočno od oltarske apside nalazi veliki nadgrobni spomenik u vidu krajputaša iz 1826. godine. Samim tim što se crkva nalazi u centru naselja veoma je posećena kako u dane velikih praznika tako i ostalim danima u vreme bogosluženja. Crkva i porta su lepo uređeni i svake godine u dane sabora "Vrela Homolja", u porti održava se sabor starog srpskog pevanja "Srpski poj od iskona". Pored crkve se nalazi parohijski dom u kom živi sveštenik sa svojom porodicom.

Stotinak metara od Male crkve je Mitropolija ili Velika crkva, trikonhonalne osnove sa kasnije dozidanom spoljnom pripratom. Crkva je imala monumentalni pravougaoni konak, a čitav prostor je bio ograđen bedemom. Blagoveštenje, Mala crkva i Mitropolija, podignute na skučenom prostoru, čine manastirski kompleks srednjovekovnog grada Ždrela, koji se prvi put pominje u mađarskim izvorima kao Castrum Izzdril. Bio je sedište bugarske braće Drmana i Kudelina koji su odavde vladali Braničevom i Kučevom krajem 13. veka sve dok ih Dragutin i Milutin nisu pokorili 1291. i pripojili ove krajeve Srbiji. Grad Ždrelo je nastajao postepeno, razvivši se od Drmanove i Kudelinove kule na vrhu nepristupačnog grebena Vukana do utvrđenja bedemima i kulama obroncima Velikog i Malog Vukana i Ježevca. Ne zna se pouzdano kada su ovi bedemi nastali, ali svakako postoje već od polovine 14. veka kada počinje i građenje crkva, te Ždrelo pored svog karaktera vojne tvrđave postaje i religijski  centar.Jedan od najznačajnijih gradova srednjovekovnog Braničeva gubi značaj u drugoj polovini 15. veka.

Srednjevekovno Ždrelo

 

Crkva Bogorodice Prečiste ili Mala crkva je jednobrodna građevina manjih dimenzija, sagrađena u tradiciji raške škole, sa  apsidom  na  istoku.  U  unutrašnjosti  crkve  pronađeno  je četiri nadgrobne ploče sa natpisima ispod kojih su bili sahranjeni  ktitori  Ilija  i  Teodora,  njihovo  dvoje  maloletne dece, zatim Uglješa Desilalić, vojvoda despota Stefana i Vuka Lazarevića, Stefan Kouvet, sin čelnika despota Stefana Vuka Kouveta, Vuk Uglješić i njegov sin Stefan Uglješić. Ovaj porodični mauzolej vladara srednjovekovnog Ždrela od izuzetnog je značaja za istorijsku nauku jer je otkrio do tada nepoznate vlastelinske porodice kao i to da su dvojica muškaraca iz ovih porodica imala visok položaj kod despota Stefana. Poslednji ukop je izvršen 1452. godine što izgradnju crkvu smešta u period prve polovine 14. veka i čini je najstarijim sakralnim objektom u manastirskom kompleksu Gornjačke klisure.

© 2017-2020 Завичајни музеј Хомоља у Жагубици

Search

Free Joomla templates by L.THEME